Start

Monitors

Inleiding

Monitors : misschien wel het moeilijkste, meest onderschatte, meest subjectieve en belangrijkste onderwerp voor geluidsstudio's. Wat de ene goed klinken vindt is voor de andere onmogelijk om op te werken. De monitors zijn mischien bij de opname niet zo belangrijk (tenzij bij het evalueren van je microfoon-positie en keuze), maar des te belangrijker bij het afmixen.

Het belangrijkste is eigenlijk dat ze het geluid zo 'vlak' en 'ongekleurd' weergeven voor jouw oren, en dat verschilt wel eens van mens tot mens. Vooral in de budgetreeksen - die het doel van objectieve weergave niet volledig bereiken - kunnen de smaken wel eens verschillen.

Het doel bij het zoeken naar de juiste monitors is een zo compleet mogelijk geluidsbeeld te hebben van je materiaal, dwz dat je zo veel mogelijk detail moet kunnen horen in alle frequentiegebieden. Vergelijk het met een goede en een slechte TV, op de slechte zie je niet alle details die je op de goede ziet. Dit is nodig om niet voor verrassingen te staan indien je je mix op andere systemen gaat beluisteren.

Waarom voldoen HIFI speakers niet?

Het probleem met "gewone" (hifi) speakers is dat ze ontworpen zijn om het geluid zo mooi mogelijk weer te geven, terwijl voor het maken van een goede mix/master het juist van belang is om het geluid zo natuurgetrouw weer te geven. Studiomonitors zouden het signaal veel helderder en ongekleurd moeten weergeven. Hi fi installaties kleuren het geluid zodanig dat zelfs een redelijk slechte mix goed klinkt op het systeem. Studiomonitoren zorgen er ook voor dat uw mix op de meeste, zoniet alle systemen goed klinkt door je de fouten in uw mix in uw gezicht te wrijven. 100% perfectie is hierbij quasi onmogelijk, maar de meesten doen dat veel beter dan gelijk welke hifi of pa installatie. Studiomonitoren kunnen wel zeer droog en hard aankomen voor leken, juist omdat zij het geluid niet kleuren zoals hifi en pa speakers.

Het voordeel van op goede monitors te werken is dat je mixen beter tot uiting zullen komen op gewone speakers omdat je ‘fouten” veel rapper zal horen en dus kan corrigeren. Overigens kan het geen kwaad om je mixen ook over andere systemen af te luisteren (zo heeft Kylie Minogue altijd standaard een ghettoblaster bij de sessies paraat omdat haar muziek vaak over sit soort systemen wordt beluisterd), integendeel, dit is juist ontzettend aangewezen! Zo weet je of je mix goed naar andere systemen 'vertaalt' en weet je direct ook de zwaktes van je monitors en je kamer.

Hoe monitors kiezen

Er wordt vaak aangeraden te gaan kijken naar de specificaties van speakers, en deze onderling te vergelijken. Dit is eigenlijk onzin, vermits dat juist de plaats is waar de fabrikant gaat staan de waarheid te vervormen in zijn voordeel. En ze doe het allemaal, ook de duurdere, dus mag je er gif op innemen dat budgetmonitors van <1000€ per paar er alles voor doen om op papier er als de perfecte monitor uit te zien.
Indien je toch specificaties gaat willen lezen, let dan op deze zaken:

Bandbreedte

“25Hz tot 20kHz”, dat is iets dat je vaak te zien krijgt. Wat zegt dit? Helemaal niets. Immers, als je frequentiecurve al begint te dalen bij 60Hz en hij is op -20dB tov het referentiepunt bij 25Hz, dan hoor je helemaal geen 25Hz meer hoor! Daarom moet er de afwijking bijstaan bv. “25Hz tot 20Khz +-3dB”, zo weet je dat de speaker maximaal op -3dB staat bij 25Hz of 20Khz, wat allesinds al wat correcter is. Liefste zie ik “0.3dB”, dat is bijna de waarheid vertellen.

Frequentiecurve

Dit is een typische truk, ze tonen je een praktisch perfecte, platte lijn.” Wauw! Fantastisch! Mijn monitors zijn ultra plat! Dank u moderne technologie!”. Helaas, moderne technologie helpt vooral de makers van monitors om hun fouten de bedekken op papier. Immers, de resolutie of het aantal meetpunten (laat staan de meetpunten zelf) worden helemaal niet aangegeven!

Neem dat kleine brol luidsprekertje dat in de keuken staat. Meet deze in een ultraprofessionele anechoische kamer bij elke frequentie. Dju! Allesbehalve plat!. Maar als je nu eens 4 a 6 punten neemt die allemaal op ongeveer dezelfde hoogte staan, en je trekt een lijntje hiertussen. Voila! Je lijn is bijna recht! En zo kan men jouw weer iets extra wijsmaken bij aankoop van je speakers.

Maar hoe weet je dan of die frequentiecurve nu echt klopt of niet? Een goede truk is kijken naar de hoeveelheid putjes en heuveltjes in de curve, zijn dit er erg veel, en erg gedetaileerd, dan hebben ze waarschijnlijk een correcte test gedaan want elke speaker heeft ontzettend veel heuvels en dalen in de frequentiecurve, ongeacht hoe duur. Is het lijntje mooi recht met langzame veranderingen? Dan zijn ze met jouw voeten aan het spelen, en is die curve waardeloos.

Conclusie is dus dat je monitors eerst moet horen vooraleer je ze koopt, specificaties zeggen amper iets of zijn leugens.

Ik raad je dus ten stelligste aan om naar een winkel te gaan en ter plekke te gaan 'luistertesten'. Neem eens een paar CD's van artiesten waarmee je jouw muziek kunt vergelijken (en die jij dus ook goed vindt klinken), en een paar CD's met je eigen muziek. Ga vervolgens naar een music-winkel, en vraag of het ok is om de verschillende monitors te beluisteren. Dit moet in de grotere zaken absoluut geen probleem zijn. Luister en vergelijk verschillende systemen. Luister eerst naar de artiesten CD's en beluister dan eens je eigen demo's. Hierdoor beperk je je keuze, en merk je direct wat jou aanspreekt. Hou er wel rekening mee dat monitors in eenmaal opgesteld in jouw studio, compleet anders kunnen klinken dan in de winkel.Hoewel oren belangrijk zijn, is er ook een gevaar verbonden aan "op uw gevoel af gaan". Referentie cds meenemen zal zeker helpen. Het is de bedoeling zoals ook gezegd om zo flat mogelijk te gaan in uw monitors, zonder kleuring.

Het belang van de midrange

Een ontzettend belangrijk frequentiegebied dat vaak wordt vergeten bij beginners is de midrange. Hoewel alle frequentiegebieden erg belangrijk zijn, hebben veel mensen de neiging een speaker met veel hoog en bas, en weinig midrange als "mooi" te ervaren, dit noemt men de zogezegde "smiley" curve die bij "HiFi" constant wordt toegepast. Dit is ook een van de redenen waarom studiospeakers vaak worden omschreven als speakers die niet bepaald mooi klinken.

De reden dat deze midrange zo ontzettend belangrijk is, is omdat dit zowat de enigste frequentieband is die op elk luistersysteem gaat hoorbaar zijn, van discotheek tot laptopspeaker. Deze frequentieband is ook diegene waaruit onze hersenen vooral de informatie over onderliggende niveaus in de mix gaat halen. Het is een bekend feit dat dit frequenties zijn waardoor je mix al dan niet even goed gaat klinken, of ‘vertalen’ op andere systemen.

Om die reden gebruikte men, en zijn er nog altijd veel pro’ s die Yamaha NS10’s gebruiken om te mixen. Deze speakers klinken ronduit afschuwelijk, geen bas geen treble, alleen midrange. Hierop kunnen ze gemakkelijk de balans van de mix regelen, en horen of intrumenten of vocals mekaar niet storen in de mix. Ze gaan dan bijna altijd een paar fullrange luidsprekers erbij hebben om af en toe naar te schakelen om te horen of ze niets fout aan het doen zijn in de bas of de treble.

Dit principe wordt in het gros van alle grote studios toegepast, de grote speakers (full-range) zijn eigenlijk gewoon referentie, men mixt op de kleine (nearfields) juist omdat zij meer gefocust zijn op de midrange. Maar dat neemt niet weg dat je, nogmaals, op zowat elk luistersysteem voorhande je mixen moet checken, dat is de beste manier om te horen wat er fout zit in de mix. Als je bv. al een goed fullrange Hifi-systeem hebt, is het perfect acceptabel om deze ook op je mixsysteem aan te schakelen, om van tijd tot tijd eens naartoe te switchen.

Actief of passief

De monitoren die gebruikt worden in de homestudio kan je doorgaans onderscheiden in 2 soorten: Actieve of Passieve monitoren. Actieve monitoren hebben een ingebouwde versterker (of soms versterkers) die afgestemd is op de gebruikte luidsprekers voor een zo lineair mogelijke weergave. Deze kunnen meestal rechtstreeks op je interface aangesloten worden. Passieve monitoren hebben geen ingebouwde versterker(s) en zodoende moet je bij passieve monitoren gebruik maken van een aparte versterker.

Kies in ieder geval een actieve monitor. Passief is zekerlijk niet slecht, maar doordat de ingebouwde versterkers in een actieve box specifiek zijn ontworpen om in een ideale verhouding te werken met de monitor, heb je hier altijd beter resultaat van. Het enige nadeel verbonden aan actieve speakers is dat het niet gemakkelijk is om goede versterkers in zo'n ontzettend kleine ruimte te proppen, waardoor een externe goede kwaliteitsversterker wel beter is. Maar de talloze nadelen verbonden aan passieve filters in passieve speakers vegen dit nadeel weg.

Hi-end versus low-end

Een hi-end monitor zal een veel eerlijker beeld geven van je mix dan een budget monitor. Mede afhankelijk van de complexiteit van je muziekstukken zal dat absoluut bijdragen aan het maken van een professionelere mix. Indien je monitors bv. op bepaalde frequentie-gebieden dippen of pieken, zul je op die plekken misschien overdreven veel gaan cutten of boosten. Je kunt dan wel door ervaring de 'zwakke plekken' leren kennen van je monitors, een goede correcte monitor is altijd beter werken.

Niemand kan voor jou de kwaliteit bepalen van monitors. Er zijn zoveel factoren die meespelen. Zaken als muzieksoort, omgevingsgeluiden, materialen die in de studio gebruikt worden, persoonlijke voorkeuren en vooral de acoustiek van je kamer. Dit allemaal maakt het gewoon onmogelijk om te zeggen: dit is goed en dat is slecht.

Wat monitors betreft blijft de conclusie: zoveel mogelijk goed luisteren naar uw favoriete muziek op zoveel mogelijk monitors in zoveel mogelijk omstandigheden, en dan pas uw keuze maken, en deze vooral baseren op objectieve gegevens zoals "hoorde ik alles correct, wat ik normaal zou horen?", in plaats van “die gaven een monster bas"!

Monitortips

Plaatsing en akoestiek

Wat ik hier nog dien bij te voegen, is een ander zeer belangrijk aspect bij monitoren: de ruimte waarin ze staan en hoe je plaatst. Goede monitoren die in een akoustisch slechte ruimte staan, zullen ook slecht gaan klinken. Hetzelfde geldt ook voor de plaatsing ervan. Slechte plaatsing van monitoren leidt vaak tot foutieve basweergave en/of een slecht of foutief stereo-beeld.

Kleinere ruimtes geven doorgaans meer problemen in het laag dan grotere ruimtes, dit heeft te maken met het feit dan een kleine kamer zich gaat beginnen te gedragen als een 'compressiekamer', waarin bepaalde lage frequenties in functie van de afmetingen van de kamer en de golflengte juist in probleemzones kunnen vallen tussen de twee acoustische zones die gecreëerd worden door het compressiekamer effect. Maar dit zijn vrij ingewikkelde acoustische principes waar we in deze tutorial niet verder zullen op ingaan.

In je kamer is het best dat je je materiaal opsteld op een redelijke afstand van de muren, en op een symetrische manier. Daarmee bedoel ik dat je linkerspeaker niet juist in een hoek naast een muur mag staan wanneer de rechterspeaker op een veel grotere afstand van de andere muur staat, anders gaat je stereobeeld hieronder lijden. Je monitors zelf moeten op oorhoogte staan, wat ongeveer betekent dat de hoogte van je tweeters overeen moet komen met de hoogte van je oren.

Monitors ook nooit op hun zij zetten (tenzij dat door de fabrikant geadviseerd wordt), altijd rechtopstaand, zo staat je woofer in één lijn met je tweeter en vermijd je stereobeeld problemen.
Een goede afstand voor je monitors tov jezelf is denken in een driehoek. Dus zover als de boxen uit elkaar staan, zover moet jij ook van je boxen zitten.

Monitors die tegen de muur staan krijgen een boost in de basfrequenties, dit gaat van 3 tot 6dBspl (afhankelijk van hun grootte), in een hoek zelfs tot 12dB! Daarom zijn veel actieve monitors voorzien van trim knopjes voor dit te compenseren, hoewel dit nooit ideaal is. Een degelijke afstand weg van de muur houden is altijd aangeraden, en is absoluut een must als je speakers met een basreflex poort, of passieve radiator achteraan hebt.

Het is nooit slecht als de monitors op een isolerende ondergrond staan, dit voorkomt trillen op b.v. de tafel wat ongewenste bijgeluiden geeft. Vaak wordt hiervoor mousse of andere zachte materialen voor gebruikt in de thuisstudio. Hier is een waarschuwing aan verbonden, indien deze “onderleggers” niet robuust genoeg zijn, ga je het gevaar lopen dat, vooral bij basfrequenties, je speaker gaat meebewegen, waardoor je vervorming krijgt en een vermindering van je basweergave. Een simpele test is nadat je je speaker hebt geplaatst, een vriend te vragen deze stevig vast te houden en weer los te laten, terwijl jij luisterd. Indien je een verschil hoort tussen het vasthouden en het “vrij” zijn, betekend dit dat je ondergrond niet stevig genoeg is.

Aangewezen is de bekende grijze bakstenen onder je speaker zetten, met daaronder een laagje neopreen-rubber. Dit is robuust en ontkoppelt je speaker van het oppervlak waar hij opstaat.

En nogmaals, je monitors zijn maar zoveel waard als de akoustiek van de kamer waarin ze zich bevinden! Daarom is het meer dan aan te raden wat geld opzij te zetten voor een goede akoestische behandeling van je kamer. Dure prefab (genre auralex) is hiervoor helemaal niet nodig, als je wat handig bent met hout en rock/glaswol, en je bent bereid wat diepere materie over akoestiek te lezen, alsook metingen te doen, kan je voor weinig geld fantastische resultaten bekomen!

EQ

Gebruik nooit een EQ voor je monitoring (daarmee bedoel ik de EQ tussen de uitgang en de speakers plaatsen). Het hele idee van een monitorsysteem is nu juist om het geluid weer te geven zoals het daadwerkelijk klinkt, dus als je EQ gaat gebruiken in je afluistergedeelte dan ga je aan het hele doel voorbij.

Dé trend bij nieuwe monitors zijn de zogenaamde "automatic room corrections" waarbij je ev. software en een mic krijgt, waarmee je dan zogezegd je speakers aanpast aan de acoutsische fouten van je kamer. Dit is natuurlijk larie, want veel fouten in de frequentieweergave van speakers hebben vooral te maken met het feit dat bepaalde frequenties langer duren dan oorspronkelijk bedoeld in het originele materiaal, te wijten aan dempingsfactoren en resonanties in de membranen, alsook resonanties in de speaker en in de kamer zelf.

Een geluid dat langer duurt dan een korter geluid met dezelfde geluidsintensiteit (volume als je wil), wordt als luider ervaren door de hersenen. En er is geen enkele EQ die daar iets kan aan doen. Indien deze dat probeert krijg je pieken en dalen bij zeer enge frequentiebanden, die kunnen resulteren in ernstige defaseering van die frequenties indien er geen lineaire-fase EQ’s worden gebruikt hiervoor.

Koopwijzer

In de budget klassen hoor je hier op het forum vaak de KRK Rokit serie voorbij komen en nog vaker de Alesis Monitor One MKII.

Referenties

Nog wat relevante threads:

  • http://www.homerecording.be/forum/t3993.htm
  • http://www.homerecording.be/forum/t3770.htm
  • http://www.homerecording.be/forum/t2607.htm
  • http://www.homerecording.be/forum/t2356.htm
  • http://www.homerecording.be/forum/t2468.htm
  • http://www.homerecording.be/forum/t2016.htm
  • http://www.homerecording.be/forum/t1987.htm
  • http://www.homerecording.be/forum/t1457.htm