Start

Equalizing deel 1: introductie en werking

1. Inleiding 

Bij het doorbladeren, lezen en doorgronden van het immense aantal aan tutorials, gidspagina’s, artikels en reviews die dit forum telt, viel het me op dat er nog niets concreets gebundeld is over, naar mijn bescheiden mening, één van de belangrijkste onderdelen van het mixproces: EQ’ing. Vandaar mijn bescheiden poging om te bundelen wat ik her en der bijeengesprokkeld heb. Met dit artikel wil ik een overzicht bieden van de verschillende soorten EQ’s, verschillende EQ-technieken in mixing, gebruik van EQ in mastering, … de hele mikmak dus. Tot slot van deze summiere inleiding wil ik nog even vermelden dat ik het warm water natuurlijk niet uitgevonden heb. Ik wil dan ook van de gelegenheid gebruik maken om alle mensen , al dan niet mede forumgenoten, te bedanken die mij voorzien hebben van een onuitputtelijk bron aan informatie. In wat volgt zal ik dan ook zo veel mogelijk proberen te verwijzen naar de originele teksten en bronnen die mij geholpen hebben bij het schrijven van dit artikel.

Laat dit artikel geen heilige bijbel zijn, maar lees het kritisch en wijs me op eventuele fouten, vul aan waar nodig en schuw de dialoog of discussie niet. Alleen op deze manier kunnen we proberen onze algemene kennis zo goed mogelijk te bundelen. Zo kunnen we op termijn een handboek samenstellen (kleine persoonlijk toekomstvisie voor deze website ) waarmee we alle toekomstige en huidige homerecorders vooruit kunnen helpen.

2. Wat is een EQ

De term ‘equalisation’ is afkomsting uit de pioniersdagen van de telefoon. De term werd gebruikt voor het correctieproces dat gebruikt werd om tonale veranderingen tegen te gaan in de lange telefoonlijnen. Vandaag wordt de term gebruik om verschillende types van toonveranderingen en tooncontrole aan te duiden. Simpel gezegd is een equalizer een frequentie-selectieve filter die het mogelijk maakt om specifieke delen van het geluidsspectrum te boosten of te cutten. De simpelste equalizer bestaat uit één condensator en één weerstand. Deze weerstand is in serie geschakeld en de condensator linkt de output met de aarding. Op deze manier krijg je een eenvoudige filter die de hoge tonen cut zoals op een gitaar. Wanneer je de condensator in serie schakelt en de weerstand met de aarding linkt krijg je een filter die de lage tonen cut. Zolang er geen bijkomende elektrische ladingen gebruikt worden in zo’n circuit zal de respons altijd 6DB per octaaf zijn. Dit betekend dat de het signaal 6 DB zakt per octaaf onder de frequentie waarop de filter ingesteld staat. Dit simpel passief circuit kan niet gebruikt worden om frequenties te boosten, enkel om te cutten. Om frequenties te kunnen boosten moet de filter gecombineerd worden met een actief circuit. Dit deed Peter Baxandall toen hij zijn bass en treble equalizer ontwikkelde. Met deze EQ werd het mogelijk om zowel hoge als lage frequenties te cutten en te boosten aan de hand van twee onafhankelijke controleknoppen. Tot de dag van vandaag blijft dit circuit de basis van verschillende high- en low- secties van verschillende consoles en is het aanwezig onder de vorm van presets op verschillende EQ-plugins (SOS magazine dec. 2008).

Verder in dit artikel gaan we dieper in op de verschillende soorten EQ, de benamingen en de werking. Maar eerst bekijken we waarom je als geluidstechnicus juist een EQ gebruikt.

3. Waarom gebruik je een EQ

Het gebruiken van een equalizer kan verschillende doeleinden hebben. Grosso modo kunnen we een onderscheid maken tussen 3 domeinen voor het gebruik van een EQ: PA-techniek; recording en mixen; masteren.

In het eerste domein, de wereld van Livemuziek en PA, kan equalizing nodig zijn om de weergave-apparatuur aan te passen aan de akoestiek van de ruimte. Want elke ruimte heeft specifieke akoestische eigenschappen die het geluid kleuren en ervoor zorgen dat de toeschouwer meer hoge, lage of middentonen hoort. In de eerste plaats zal er gestreefd worden om de weergave-apparatuur zo bij te stellen dat de pieken en dalen in het frequentiespectrum zoveel mogelijk vlak gemaakt worden. Zo krijg de toeschouwer een egaler, vlakker en evenwichtiger geluid te horen. De geluidstechnicus van dienst probeert dit te bewerkstelligen door een pinknoise (Een signaal dat per oktaaf evenveel geluidsenergie bevat. Voor het gehoor klinken dan alle frequenties even hard.) doorheen het PA systeem te laten lopen. Wanneer deze pinknoise doorheen de boksen speelt, meet hij met behulp van een speciaal hiervoor ontworpen meetmicrofoon, met een zo vlak mogelijke frequentierespons, en een frequentieanalyse-instrument hoe het signaal wordt weergegeven in de zaal/ruimte. Doormiddel van een equalizer, tussen de stereo-output van het mengpaneel en de versterker, kan de geluidstechnicus de weergave van de PA-boksen aanpassen aan de akoestiek van de zaal. De geluidstechnicus kalibreert als het ware zijn PA in functie van de zaal. Niet enkel de stereo-output zal door de technicus met een equalizer gemanipuleerd worden. Ook het geluid dat naar de monitors voor de muzikanten op het podium gestuurd wordt, wordt bewerkt met een EQ. Deze zal zo afgesteld worden dat de monitors zo luid mogelijk kunnen spelen zonder feedback te veroorzaken wanneer ook dit geluid wordt opgevangen door de microfoons op het podium. Niet alleen EQ’s maar ook een goede microfoon- en monitorplaatsing kunnen feedback tegengaan. Dit afstellen van de monitors wordt ook wel ‘uitfluiten’ van monitors genoemd.

In het tweede domein, recording en mixing, wordt EQ gebruikt op individuele instrumenten om het instrument beter in de mix te leggen. Equalizing kan nodig zijn om de overdreven sterke of zwakke weergave van bepaalde frequenties te compenseren. Doel is dan om een zo natuurlijk klinkende weergave te bereiken. Vooral door ‘close-micing’ kunnen bepaalde frequenties onnatuurlijk hard of zacht gaan klinken. We denken hierbij aan het gekende ‘proximity-effect’ dat ervoor zorgt dat lage tonen versterkt worden wanneer de bron dicht bij de microfoon staat. Verder kan je doormiddel van slim en goed EQ gebruik alle instrumenten zo in de mix plaatsen dat ze elkaar niet tegenwerken maar aanvullen. Goed voorbeeld hiervan vinden we terug bij de basdrum en basgitaar. Veelal vechten beide instrumenten voor hetzelfde deeltje van het frequentiespectrum. Hierdoor verliest de muziek een deel van zijn impact. Door goed te eq’en kan je beide instrumenten beter laten samenwerken en zal de mix aan definitie, impact en stabiliteit winnen.

Een derde domein waarin EQ gebruikt wordt is het domein van de mastering. Het gebruik van EQ verschilt gevoelig van gebruik in mixing. Dit omdat je niet meer met losse instrumenten werkt, maar alle instrumenten tegelijk beïnvloed aangezien je met de volledige stereomixdown werkt. De impact van kleine veranderingen door EQ is vaak dan ook veel groter dan in het mixproces. Zo zal een verandering gedaan om de snare beter te laten uitkomen bijvoorbeeld vaak een negatief effect hebben op de stem.

Het mag jullie nu al duidelijk zijn dat de term ‘equalising’ een grote lading dekt van uiteenlopende domeinen met elk een zeer specifieke manier van werken. In wat volgt zullen de verschillende technieken voor de verschillende domeinen dan ook apart behandelt worden. Maar eerst gaan we dieper in op de verschillende soorten EQ en de werking ervan. 

4. Werking en types EQ

4.1 De analoge basistypes

Volgens Bob Katz (Mastering Audio, p. 104) zijn er twee basistypes van analoge equalizers: de parametrische equalizer en de shelving EQ. Beide genoemd naar hun typische karakteristieke curve. 

De Schelving EQ

Bij een shelving EQ wordt het hele frequentiespectrum boven (highshelf) of onder (lowshelf) de geselecteerde frequentie met een zelfde aantal decibel geboost of gecut. Normaal wordt elke frequentie boven of onder het cutoffpoint met een zelfde hoeveelheid gain geboost of gedipt en ontstaat er een soort van plateau vanaf de geselecteerde frequentie. Vergis je niet in het denken dat ze vanaf de ingestelde frequentie gaan boosten of cutten, het verloop begint al voor of achter (afhankelijk van low of high shelf) de ingestelde frequentie! Ook de ingestelde gain (dB) betekent niet dat de ingestelde frequentie op dat punt gaat liggen, die frequentie ligt in het midden tussen waar de curve begint te stijgen of dalen en tot waar hij het ingestelde punt bereikt!

De Baxandall EQ, die je vaak terugvindt op hifi-systemen, is een variant op de shelving EQ waarbij er geen plateau wordt bereikt maar de curve blijft stijgen of dalen. De steilte van deze stijging of daling is afhankelijk van het aantal filters dat in serie achter elkaar geplaatst wordt. Eén filter geeft 6 DB per octaaf, 2 filters 12 dB, 3 filters 24 DB per octaaf. Een stijging of daling van 24 DB per octaaf is over het algemeen de steilste filter die gebruikt wordt die nog muzikaal klinkt. Deze filters zijn zeer handig om frequenties buiten het gewenste spectrum te verminderen en ze vormen de basis voor de lowcutfilters die je kan terugvinden in microfoons, mengpanelen en zelfs synthesizers. Deze lowcut/highpass, highcut/lowpass en shelving filters vind je terug op verschillende hardware analoge EQ’s.

De (Semi)Parametrische EQ

Bij het equalizen zal je niet enkel de hoge en lage extremen willen aanpassen aan de hand van shelvingEQ’s. Regelmatig zal je ook tussenfrequenties horen die aandacht nodig hebben zoals bij het reduceren van de ‘boom’ een akoestische gitaar of het benadrukken van de ‘sizzle’ in de snaredrum. Om deze frequenties aan te pakken beschikken verschillende analoge equalizermodules over 'sweepable mid' filters. Deze zijn in te stellen aan de hand van drie parameters:

  • Centrum Frequentie: Met als eenheid Hz of kHz (vaak afgekort als 'k')
  • Bandbreedte: Met als eenheid: Q, een formule om de bandbreedte aan te tonen: Q= [√(2n)/(2n-1)], waarbij 'n' de bandbreedte voorstelt. De formule is niet zo heel belangrijk, onthoud gewoon dat hoe hoger de Q waarde, hoe dunner de frequentieband is onder en boven de centrumfrequentie. Dus maw word je afregeling 'fijner'.
  • Gain: uitgedrukt in dB, positief of negatief, dit stelt je in staat om een gekozen centrumfrequentie met de gekozen Q-factor of bandbreedte te 'boosten' of te 'cutten'.Vaak van ±15 tot ±30dB

Er zijn ook ‘semi-parametrische’ EQ’s. Hierbij kan je de bandbreedte of Q-factor niet zelf regelen. Meestal zijn deze gefixeerd op ±1 octaaf. De voorafbepaalde banden gaan van een bepaalde frequentie tot het dubbele hiervan: vb 100Hz tot 200Hz of 1500Hz tot 3000Hz.

De Grafische EQ

De grafische EQ kennen we vooral als rackunit met 30 eq banden (elke band is 1/3 van een octaaf) met een vaststaande bandbreedte en vaststaande frequenties. We zien hem het vaakst terugkomen bij live PA werk en hier wordt hij vaak gebruikt op de algehele mix en de monitormix. Voor de algemene mix gebruik je hem om je PA-systeem aan te passen aan een kamer. De geluidstechnicus van dienst probeert dit te bewerkstelligen door een pinknoise (Een signaal dat per oktaaf evenveel geluidsenergie bevat. Voor het gehoor klinken dan alle frequenties even hard.) doorheen het PA systeem te laten lopen. Wanneer deze pinknoise doorheen de boksen speelt, meet hij met behulp van een speciaal hiervoor ontworpen meetmicrofoon, met een zo vlak mogelijke frequentierespons, en een frequentieanalyse-instrument hoe het signaal wordt weergegeven in de zaal/ruimte. Eens deze vlakke respons bereikt en de grootste zaal problemen van de baan zijn kan hij de EQ gebruiken om het geluid naar smaak aan te passen. Bij een dood klinkende kamer kan er bijvoorbeeld high end bijgegeven worden of low end gecut worden. In een levendig klinkende zaal kan het top end gecut worden. Ook voor de monitormixes wordt gebruik gemaakt van de grafische EQ. De frequenties die voor feedback of noise zorgen in de monitors zullen met behulp van de grafische EQ gelokaliseerd en aangepakt worden om de monitors zo luid en goed mogelijk te maken. Om dit te doen is vooral ervaring en kennis van je materiaal nodig. Algemene regel die mij ooit verteld werd is dat als je meer dan 8 a 9 banden ligt aan te passen in de monitors je waarschijnlijk verkeerd bezig bent. 

 

Tot zover deel1 van deze equalizing gids-rubriek. Binnenkort komt deel 2 eraan, dat een heleboel nuttige tips over het gebruiken van equalizers bundelt!